Die avonture van ‘n plaaskind: Mongolese hordes en perdestalle

Ons het ‘n sandsteen-stal gehad toe ek ‘n kind was. Nie dat dit eintlik toe meer ‘n stal was nie.

Nadat die groot perdegriep al my oupagrootjie se perde uitgewis het (sien ek in my geestesoog die ry dooie perde met skuim om die bek en uitpeuloë op sinkplate lê), het die stal ontaard in ‘n algemene hooibaal-stoorplek en hoogs geheime bendehoofkwartier vir me, myself and I se bende, Die New Kransspruit (ons plaas se naam) Avengers (Die NKA). Ek was Purdy én die res.

Die stal het twee verdiepings gehad. Onder was die vloer geplavei met ronde stene. Seepglad afgeslyt deur generasies se hoewe en voete. Die hoefysters van perde uit twee oorloë  teen die Britte het oor daardie stene gekloppitieklop. Tot die griep Kransspruit se perde vir ewig stil gemaak het.

Dis nou behalwe vir Bonita die volbloedresiesperd wat my pa op ‘n bankrotveiling gekoop het vir die werkers om die plaas se skape aan te jaag. Nodeloos om te sê ons het die vinnigste skape in die distrik gehad.

Teen die stal se binnemuur was ysterstawe waar die perde vasgemaak was. Sandsteenvoerbakke was al langs die vloer uitgekap, waar die vloer en die muur bymekaarkom. ‘n Lendelam houtleer het opgegaan na die tweede verdieping, wat eintlik nie veel meer as ‘n solder was nie.

Hier, op die solder,  het wakiste met ou gereedskap gestaan. My oupagrootjie was ‘n skrynwerker wat geboer het. Antieke hamers, beitels en skawe het ‘n groot deel van Die NKA se wapenarsenaal uitgemaak.

Aan die voorkant van die soldermuur was ‘n langwerpige vensteropening, waar die hooibale van die wa af met ‘n outydse pully opgehys is.

Dit was aan dié pully, halfpad tussen die vensteropening en die grond, wat ek my eerste broekpiepiebang ervaar het.

Ek was seker so nege jaar oud toe ek, in ‘n verbete poging om altesaam 1000 lede van die Mongolese Hordes wat ‘n aanslag op Die BKA geloods het te ontkom, die muur aan die buitekant uitgeklim het.

Die venster se opening was ongeveer vier na vyf meter bo die grond. Flippen ver as jy nege is, maar naby as die Mongolese op jou case is.

Die eerste meter het dit goed gegaan. Die sandsteen het saamgewerk en die growwe tou het goeie vatplek gegee. Na twee meter het die tou my hande tot twee kole vuur geskaaf en die kinderskouertjies wou nie meer aan die tou hang nie. Die Mongolese Horde het verdaag vir pouse en toebroodjies en skielik was dit net ek, die tou, die venster doer bo en my boerboel wat my aankyk. Ek het vasgebyt en nog een meter boontoe gevorder, maar die venster was nog baie ver uit my bereik.

En dit het ook beteken ek het nog een meter verder om te val.

My pa was op die lande en my ma was 200m weg, in die huis. Die wind het om die hoeke van die sandsteenstal geloei en die hond het klaar gekyk en hom gesit en lek. My negejarige armpies het gebewe. Ek het geweet ek gaan my doodval. My ma en my pa gaan my geknakte liggaam aan die onderkant van die stal se vensteropening ontdek.

Hulle gaan treur oor my en dan ‘n nuwe kind kry, ‘n seun, wat die boerdery gaan oorneem en vir die Springbokke gaan speel. Iewers het ek krag gekry en die laaste meter opgeklim. Ek het lank in die vensteropening gelê.

Toe het ek my gepiepiede panty in die hooibaal weggesteek, waarna ‘n bees dit seker maar opgevreet en uitgedinges het.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Advertisements

Moeggesloeg.

En daar sloeg ek vandag neer terwyl ek draf. Voor ander mense. Kyk, as dit mos nou ek was wat moes kyk hoe sloeg iemand soos ek het, sou ek gelag het. Dit was een van daai slowmotion tipe sloege.

Ek het gesien hoe kom die aarde nader, soos daai lelike oom met die nikotiensnor wat jou elke Kersfees sulke nat soene gee. Jy wil hom vermy maar jy kan nie. Dan gee jy jou maar oor en hoop jy kom heelhuids ander kant uit.

Toe skuif ek vorentoe soos ‘n ploegskaar in ‘n nat land. Behalwe die land was nie nat nie, net vol donnerse klippe. Ek dink van hulle sit nou nog onder my palmvelle. Die enigste gedagte wat deur my kop gegaan het, was: Ekhoopnieiemandsienmynie -asem- jittemyvettedrilsekernoulekkervanagteraf.”

Toe staan ek maar net op en draf verder. Soos mens mos maar moet in die lewe.

Later het ek eers agtergekom die bloed stroom teen my vingers af en drup op die grond. Soos mens mos maar ook eers na die tyd agterkom in die lewe, wanneer stront jou tref.

Toe ek by die huis kom, inbox ‘n kollega in die mediabedryf in die Vrystaat my. Sy vra: “Marlene, hoe skakel jy af? Ek kry nie my kop stil nie.”

Ek skryf terug: “Ek het my vandag des moers geval by die Parkrun”.. Want sien, vertel ek haar toe, dis oor ek nie gekyk het waar ek hardloop nie. Oor ek nie my kop afgeskakel kry van werk af nie. Oor ek altyd in my kop besig is met dinge wat ek nie nou met my lyf mee besig is nie.

Dis hoekom ek baiekeer nie hoor wat my kinders vir my sê nie.  Of my man. Of die kassier by die supermark. Want ek is altyd op ‘n ander plek. Ongeskik en afwesig.

Die naam daarvoor is ”mental overdrive”, sê my kollega.  Mental overdrive. Soos ‘n kar wat in die rooi gerev word. Ek kan dit verstaan. Dit is hoe dit voel. Jou brein rev in die rooi en jy moer neer op die klippe en gruis.

Na ek en sy bietjie verder gesels het, en ek my foon neergesit het, het ek besef. Ek sal weer moet joga begin doen. Dit werk.

En as ek dan neermoer (wat heel waarskynlik is) is dit te  minste in die privaatheid van my eie sitkamer, ten aanskoue van slegs my eie persoonlike hond.

 

 

Om te trek is soos om met afgeskeerde hare voor Hubble te gaan staan.

Een keer, lank gelede, het ek my hare afgeskeer. Die aanvanklike euforie wat daarmee gepaard gegaan het, het ‘n paar dae gehou. Dit was tot een oggend wat ek ‘n innerlike bad hair day beleef het. Skielik het ek nie ‘n lang bos krulhare gehad waaragter ek my gemoedsbekakking kon wegsteek nie.

Ek het die oggend dorp toe gegaan en skielik het my vette baie prominent gevoel en my plooie ekstra diep.

My self-oorbekende gesig en lyf het soos ‘n uitgewaste kombuisvadoek gevoel onder die nommer 2-seunsnit op my kop. Uitgelewer aan almal en nog wat. Maar deurdruk moes ek deurdruk, en ek het maar so geloop, want wat anders moes ek nou juis doen?

Enige vrou sal jou vertel dat daar nogals ‘n voordeel is aan hare, en aan baie daarvan. ‘n Groot haredos help jou wegsteek aan al die ander goed wat jou pla.

Om na ‘n vreemde dorp te verhuis, is soos die megagreep van hare afskeer. Dis soos om met jou afgeskeerde kaalkop aan die kykkant van die Hubble-teleskoop in te beweeg. Weg is die wegkruip agter die bekende, die poniestert maak van paaie ry sonder om twee keer daaroor te dink en handoplig en groet vir almal en nog wat.

Skielik is jy uitgelewer, in al jou naaktheid, aan dit wat jy net is sonder die pantser van dit wat ander van jou WEET.

Jy is skielik net die wat jy op die oog af is: ‘n middeljarige, valerige vrou met twee kinders en skottelgoed in die wasbak. Jy kan nie meer wegkruip ager die langhaar-kapsel van waar jy gewerk het, skoolgegaan het, wie jy ken en wie jy vir ander is nie.

Jy is skielik net die somtotaal van die biologiese massa bo-op jou voete. (In my geval ‘n bietjie te veel, weens te min draf). Niks meer nie en niks minder nie.

Op die lange duur kan dit nie sleg wees nie, want dit gee jou dalk die kans om jouself weer te herontdek, te herontwerp, as’t ware. Maar dat dit moed vat om jouself in al daardie naaktheid te aanskou, is nie altemit nie.

Jy doen nie net afstand dit wat jy al reggekry het nie, maar jy moet ook erken dit wat jy nooit kon vermag nie.

Gelukkig groei hare weer terug. Die onbekende word weer die bekende, hopelik later die beminde. Soos die wysgeer een keer gesê het: “Ons sal maar moet sien.”*

 

*Ek lieg, die wysgeer bestaan nie. Dit was my ma. 

 

 

Drie kinders brand dood in shack. Sommige kinders vries ook dood.

Hier by ons het daar oor die naweek drie kinders in ‘n shack doodgebrand.

Hulle ma het – na bewering – gaan drink en die shack se deur van buite toegesluit. ‘n Kers het vermoedelik omgeval, en die drie kindertjies, angsbevange, kon nie uitkom nie. As dit waar is, wat volgens die redelik betroubare huiswerkernetwerk in my woonbuurt (waar die kinders se ma gewerk het) het haar verslawing moontlik na die dood van haar kinders gelei. Mxm en eish, sê die netwerk, kopskuddend.

Maar dit moet natuurlik eers in ‘n hof bewys word.

Details rondom die storie loop diep in my woonbuurt se strate, waar die huiswerkers elke oggend om 07:00, wanneer die taxi hulle afgelaai het, ‘n vuur by die ou bushalte maak en opvang oor hul lewens, kinders, en sonder twyfel, hul werkgewers se geite. Die ma het glo ook deel van daardie taxi-groepie uitgmaak, soos ek verstaan. En voorheen was die kinders al van haar weggeneem, as die riemtelegram geglo kan word, waar dit vanoggend met ‘n tongklik in my kombuis geëindig het.

Nou gaan sy aangekla word, waarskynlik tronk toe, waar sy vir baie baie jare tyd gaan hê om oor die dood van haar kinders en die verslawing wat tien teen een daartoe gelei het, na te dink. Ek is baie baie bly ek is nie sy nie. Deur genade, né.

Dit is nie die eerste keer dat dit gebeur nie, en dit gaan ook nie die laaste keer wees nie.

Ek onthou ‘n paar jaar gelede, toe ek nog by Volksblad gewerk het, het ek ‘n storie moes loop doen oor twee sussies wat in ‘n huis op ‘n plaas doodgebrand het nadat ‘n kers omgeval het. Hulle was, so ver ek kan onthou, hul ma se enigste kinders.

Die boer en werkers het vergeefs probeer om hulle te red, maar dit was te laat toe hy met sy vuurvegter by die werkershuis aangekom het. Hulle was nie toegesluit nie, die vuur het net te vinnig versprei.

Ek moes langs die teerpad stop, deur ‘n draad klim en veldlangs stap tot by die uitgebrande werkershuis. Dit het my aan my eie lewe laat terugdink op die plaas. Veldlangs, op voetpaaie, werkershuise toe om te gaan speel op Saterdagmiddae. Maar ek het sonsak elke dag weer teruggekeer huis toe.

Voor ek weg is, het ek saam met die pastoor, die ander plaaswerkers, die boervrou en die wyk se dorpsraadslede wat kom help het, hande gevat en in ‘n kring gestaan terwyl hy bid. My oë was oop. Die ma s’n ook en ons het kortstondig vir mekaar gekyk.

Daardie dag, toe ek terug ry kantoor toe op die slaggatpad, die Vrystaat-son laag op die horison en halfgestroopte mielielandgeraamtes as enigste getuie van die onmeetbare tragedie, het ek geweet sommige stories moet diep gebêre word nadat hulle geskryf is.

Dit maak jou moeg, en dit maak jou oud. Dit maak jou weet dat kinders doodgaan, dat JOU kinders kan doodgaan, dat jy in die nag wakker lê en dink, en weet as jy môre opstaan, gaan jy die laai op dié storie moet toesluit en die sleutel weggooi.

Maar daar is duisende onvertelde stories. Dit is die stories van kinders in gewone huise, nie shacks nie – gewone woonbuurte, wat ook dag na dag wag vir ouers. Ouers wat soos zombies voor rekenaars sit, voor die televisie, in die kantoor vir 16 uur dae, permanent oorsee is. Wat verslaaf is aan sukses, elektronika, hul eie lewens.

Ouers wat iPads in klein handjies stop, permanent nannies het, selfs oor naweke, en “nie nou tyd het nie.”

“Nie nou nie, ek is besig.”

Daardie kinders brand nie dood nie, hulle vries dood.

Waar jy was

Haal Aan

Waar jy was

Soms wil ek my net verwyl
in die lêplek van my hart se hart
waar jy nog skuil,
ek wil sit, ek wil dáár vertoef,
net ‘n bietjie draal,
waar ander wette die weg van
ons eindlot bepaal.

Ek wil ‘n bietjie huiwer
waar jou lagstem nog, so suiwer
kon resoneer en troef en speel.
Waar, vervaag het in sy geheel
die ritme van die wêreld buite
op die aandrang van ons wilsbesluite.

Maar in dié ontmensde hart se gang
loop net die diepste, diep verlang

 

 

Uit: Naakstudie van ‘n boeremeisie deur Marlene Jordaan