“Hy’s nie daar nie.” – ‘n Les in losmaak

Die vreemdste ding het gisteraand met my gebeur.

Kyk, ek het ‘n vriendin wat baie meer spiritueel ontwikkel is as ek. Ek is 1+1=2 en sy is E=MC². Ek is two minute noodles en sy is gevulde canelloni.

Maar na gisteraand dink ek het ten minste nou een vlakkie op die evolusionêre geestesleer geklim.

Toe my ma dood is het ek  ’n Carlo Sdoya-skildery  geërf. Dis nie baie werd nie, maar is my kosbaartse besitting, sentimenteel. Omdat ons ons huis huur, het ek nog glad nie my skilderye opgehang nie, hulle staan in die sonkamer, skuins teen die muur staangemaak.

Gisteraand, halfnege, loop ek toevallig by die skilderye verby, wat met hul rugkante na buite staan. Iets sê net vir my, ‘n klokhelder stem, en ek kry so ‘n hol kol op my maag: “Die skildery is nie daar nie.”

En hy is nie. Ek en Stilman soek en soek en soek die hele huis deur, tot in die garage, (maar ek weet ek sal nie die skidlery ooit in die garage bêre nie, nooit.)

Later baklei ons soos kat en hond, want hy was verantwoordelik vir die trek hiernatoe (ek vir die inpak) en ek is kwaad en wil iemand blameer. Maar ek het ook nie gekyk of die ding hier is nie, net aangeneem. En die skildery wat net langs hom gehang het in die sitkamer is hier, almal is hier, behalwe daai een.

Ek kan glad nie meer sê of hy ooit gekom het of nie, ek het drie keer deur die ou huis geloop en gekyk dat alles af is en weg is en dat die huis leeg is. Ons bly al ses maande in die nuwe huis. As ek iets vergeet het, sou die nuwe mense vir my gese het, want ek en die vrou ken mekaar al jare.

Ek is stomgeslaan en platgeslaan.

Nou dink ek maar net aan Slakkelak en vertel myself ek moet maar net perspektief kry, dis net een skildery.

Toe ek dit vir my vriendin vertel (die een van spirituele E=MC²-faam) sê sy sy dink my ma wil vir my iets sê. Dat ek moet begin losmaak van iets, of aangaan met iets wat sy my geleer het.

Maar ek weet eintlik reeds wat my ma vir my wil sê. Sy is al amper tien jaar dood. Ek het vanjaar vir die eerste keer regtig begin aanbeweeg na dit. Nou die dag, toe ek langs die gholfbaan draf, toe kom ‘n vredegevoel oor my wat ek nie kan beskryf nie. Vir die eerste keer in baie, baie jare van hartseer en huil en verlies. En wroeg (oor ander dinge en verliese ook).

Want toe besef ek: Hier is jy dan nou nog. Jou pa en ma is dood, jy het ander groot verliese ervaar, baie groot verliese, maar hier is jy nog. Jy lewe, en wat, WAT is hierdie gevoel in jou?

Kan dit dalk…wag..’n bietjie happiness wees??

“Jy moet begin losmaak van hierdie alewige storie van verlies wat jy oor jouself vertel,” is wat my ma wil sê, ek weet dit.

En dis ‘n groot stap vir iemand wat ‘n jaar gelede nog absoluut uitmekaar sou geval het oor die skildery. Nou het ek maar vir my ma gesê sy kan dit vir my terug laat kry as sy wil, of miskien het die een wat hom nou het, dit nodiger as ek.

Of dalk het hy iewers beland waar ons hom net nie nou kry nie. Maar eintlik maak dit nie regtig meer saak nie.

“Oppas vir die roomyskarretjie!!!”, gil sy terwyl sy die stuurwiel ruk.

Ek dink gister was daar heelwat seer koppe in Bloemfontein. Die Chivas en die Moët het mos gevloei. Daar was ‘n hele paar senuweeagtige beeste en witmense het sommer vanself padgegee as hulle blou ligte sien aankom het.

Selfs padgegee vir die roomyskarretjie, verneem ek. Vir die wis en die onwis, ”want mens kan mos nou nie vandag meer weet of jy sommer agter in ‘n vangwa gegooi gaan word nie, en oe jimmel, mens wil ook nou nie die naweek daar tussen húlle gaan deurbring in ‘n sel nie, jy weet.” Ogies rol en dit gril skoon.

Dis lekker om uit die hoogte te sê ek sou nie so gewees het nie. Ék sou tog nie myself so vergryp het aan die luukshede as ek die mag (én geld) gehad het wat die Man on Top nou het nie. Dis mos net swartmense wat so sleg is.

Dink weer, sussie, sê ek noudiedag vir myself. Dink weer.

Jou voorvaders het dit immers gedoen.

Ja, die brassery was nie so ooglopend nie, dis waar. Dis in geheime kamers gedoen (Geen Vroumense Toegelaat) met snaakse seremonies, handdrukke en tassies. Ek wéét, die oorleweringe is oorgedra, ek is tog die prduk van ‘n Broederbonder-oupa aan die een kant en ‘n Vrymesselaar-oupa aan die ander kant.

Die original baantjies vir boeties. Gepatenteer. Á la Afrikaner.

Want mag is lekker, en geld is lekker. Dit laat jou goed voel. Maak nie saak of jou van Van der Merwe of Mokoena is nie. Vra maar vir mense wat met ryk Afrikaners te doen kry. Hulle is net so ‘n groot PIA (Pyn in Agterwêreld) as rykgatte in die ANC. Met hulle Prado’s en huise “aan die kus”.

En hulle fietse op rakke agter op die 4×4. ‘Want ons gaan oefen as ons by die see kom.” En hulle boobjobs en bote. Hulle drink net nie meer Klippies nie, maar konjak. Met hulle vriende by Blues.

Die hele lot is PIA.

Ag maar ek ou dit gelaaik het as dit ek was. Ek sou nou met my splinternuwe boobs op die strand by La Lucia gelê en tên het. In plaas van om te werk, mos.

Die slagting op die paaie

Die slagting op die paaie is besig om my regtig onder te kry. Gister het hier weer 19 mense doodgebrand in ‘n ongeluk naby Frankfort, en vanoggend moet ek ‘n storietjie skryf oor ‘n jong man wat vandag, op die heilige blerrie vakansiedag – wat vir boere nie bestaan nie  (en ek verstaan dit want my pa was self ‘n boer en dis nou planttyd hier in die Vrystaat) ‘n trekker moes gaan regmaak vir sy baas, die bakkie gerol het en nou dood is.

Toe ek jonger was, het die slagting my nie gepla nie. Seker oor ek nie toe kinders of kraaie gehad het nie.

Nou die oggend roep die polisie my uit na ‘n ongelukstoneel hier naby. Sonder dat ek dit verwag het, klim ek oor die rail langs die pad, reg by ‘n vrou wat dood onder die motor vasgepen lê.

Doodsbleek dood, seker in haar 30′s. “Dis mense van Lesotho,” deel die polisieman my mee, asof dit nou seker dan nie so erg is nie.

Ek wonder of sy kinders het, en of haar ma-hulle vir haar wag miskien in Johannesburg waar hulle vir Kersfees sou gaan kuier het. Of so iets. Die hoofweë hier en kranksinnige bestuurders moet eenvoudig net een te veel wees vir mense wat net die kronkelpaadjies in Lesotho ry, want ek het nou al oor menige ongelukke geskryf waarin mense van die bergkoninkryk betrokke was.

As jy die oggend die vrou onder die motor gesien het, dan waardeer jy net soveel meer die lug as hy so lyk daardie aand:

Boobs, wapperend in die wind. Hoop ek.

Eerskomende naweek sak sowat 7 000 motorfietsryers ons toe wanneer die Poison-rally, die grootste rally in SA, hier by ons gehou word.

Nou kyk, ek like ‘n biker. What you see is what you get. Ek sien die organiseerders sê mense moet asb vir ouma en die kinders by die huis los, want hierdie is ‘n rally vir bikers, en nie motorfietsentoesiaste nie.

Ek lag eintlik in my binneste, want ek het so ‘n eks-boyfriend wat meer geld het as wat goed is vir hom, en hy stal gereeld op sy facebook-bladsy foto’s uit van hom en sy vroulief waarin hulle met hulle BMW GS’e deur die Bolandse berge toer.

Dáái is nou motorfietsentoesiaste.

Ek is ook eintlik net ‘n kyk-entoesias, want hoe later die paartie mos raak, hoe kwater. Ek is maar versigtig vir sulke goed, maar ek kan my nou net indink hoe lekker dit moet wees om jou leerbaadjie én broek én onderbroek uit te trek en in die oord se warm swembad te spring terwyl jy jou bier oor jou kop hou.

Ek en ‘n vriendin het kort ná universiteit ons sakke gepak en vir drie maande deur Amerika gaan toer. Dit was voordat die hele wêreld dit gedoen het, might I add. Toe land ons heel per ongeluk op die Biketober Fest in Daytona, Florida. 

Daar het ek my innerlike bikerchick ontdek. (Eintlik het sy al wakker geword toe my pa my in standerd 3 op ‘n biktetoer see toe geneem het, maar my pa-hulle was ook maar eintlik net entoesiaste).

In Daytona het ek agtergekom niks gee my aanstoot nie. Dit was nogal lekker om met daardie deel van myself in aanraking te kom. Ek dink dis waar ek my kapasiteit om ‘n joernalis te word, ondek het.

Niks wat ek daar gesien het, het my geskok nie,  en glo my, aan skokkendhede was daar beslis nie ‘n gebrek nie. Ek het nie deelgeneem aan enigiets nie. Net gekyk. Gekoekeloer.

Daar het ek ook agtergekom my hart klop wild as iemand ‘n bike langs my rev.

Nadat ek daar amper ook ‘n lot bikers doodgery het oor ek aan die verkeerde kant van die pad gery het, het my voorliefde vir rally’s nooit opgehou nie. So ek gaan Saterdag langs die straat staan, heel voor.

En jislaaik, ek hoop ‘n antie wys haar  wapperende boobs vir die koekerige skares terwyl sy agter op ‘n chopper sit.

Haai, het ék dit gesê?

Gaan sit daai ma op die kombuisvloer en verloor dit heeltemal voor haar kinders?

Aangesien ek nou weer begin werk het by ‘n koerant, kry ek nou weer met dinge te doen waarvan ek al lankal vergeet het. Of laat ek dit só stel: van naderby te doen met dié dinge.

Dis mos maklik om elke dag jou lêppie oop te slaan, of jou koerant op die troon (met hopelik die klein venstertjie oop ter wille van dies wat ná jou kom), en te lees oor die tannie wie se dogter verkrag is en nou huil sy daaroor, of die mense wie se kindertjies dood is in ‘n ongeluk, foto’s te sien van huilende familie by die graf.

Miskien lees jy daardie storie met ‘n tikseltjie empatie, simpatie selfs, en dan gaan skep jy jou joghurt en muesli in (of jou spek-en-eiers as jy een van diés is wat die troonvenstertjie moet oopmaak) en gaan aan met jou dagtake.

Maar ek het vergeet hoe aanhoudend hierdie werk kan wees wat ek doen. Hoe aanhoudend jy dood en verwoesting en padslagtings en skietery en getuienis in die hof oor hoe ‘n siek mens sy privaat in die kind ingedruk het en malles en elkeen se ding moet hanteer. Dit wat mense elke dag lees, is nie ‘n tiende van wat ‘n verslaggewer  deur sy brein moet verwerk, en weer by sy lyf se selle moet uitwerk nie. Soos gif. Soos een lang rillerfliek.

Dit herinner my aan die mal tannie Debora wat altyd hier by ons in die koerant se kantoor gekom het. Kyk, ‘n koerant is mos soos ‘n vliegplak-gifstrippie vir mense met – hoe sal ek dit nou diplomaties stel – verkleinde sosiale vaardighede.

Nou ja, tannie Debora was ons dorp se een met verkleinde sosiale vaardighede. Sy het altyd hier voor by die ontvangs gekom, haar rok so opgelig en haar been op die toonbank gegooi en geskree-sê: “Hulle het my beeeeeeeen gesteel. Julle moet ‘n storie doen. Kyk hier is die evidence!” Toe sy dood is, het die koerant se mense en die staatsaanklaer  haar uit hul sakke begrawe.

Been en al.

‘n Kollega is besig met ‘n liefdadigheidsprojek om kos in te samel vir welsyn. Toe sê sy gister iets wat my vreeslik geruk het, meer as enige storie wat ek gedoen het die laaste tyd.

Hoe voel dit vir ‘n mamma wat voor haar koskas staan, en sy het net een eier, maar twee kinders? Hoe voel daardie mamma as sy nie eens die vooruitsig het om nog ‘n eier te koop nie?

In die tye wat dit al regtig met ons swaar gegaan het, was daar altyd nog die vooruitsig dat dinge gaan beter gaan. Aan die einde van ‘n projek/maand gaan daar geld kom, al moet ons die meeste daarvan spandeer om die wolf van die deur te hou.

Maar wat doen dié mamma? Bedel sy? Bid sy? Gaan sit sy op haar kombuisvloer en verloor dit heeltemal voor haar kinders? Of leer sy maar net om in dankbaarheid te lewe teenoor mense wat nog in hierdie dag en tyd bereid is om te gee, uit die diepte van hul harte.

Ons is maar almal arm van gees

Om verantwoordelikheid te neem, is nie maklik nie. Of, eintlik is dit maklik, ‘n mens sê mos maar net: “Ja, ek neem verantwoordelikheid.” Dan gaan jy aan met jou lewe en verwag die een wat tenagekom is, moet vergewe en vergeet.

Amper soos die wittes nou maak oor apartheid: “Ja, ja, daar was apartheid, ons neem verantwoordleikheid daarvoor. Kom nou net oor dit en hou op om te kerm daaroor!” Maar dan teem ons nog lekker oor die Anglo-Boereoorlog en konsentrasiekampe. Maar dis nie waaroor ek nou wil skryf nie.

Daar is ‘n wesenlike verskil tussen verantwoordelikheid neem, en VERANTWOORDELIKHEID NEEM. Die tweede een maak seer. Want dan moet jy verstaan wat jy gedoen het. Ou pankop Phil sê alte graag vir mans wat die kat in die donker geknyp het: “Jou vrou gaan jou nie vergewe vir jou affair met die sexy stripper, voordat jy nie verstaan het wat jou ontrouheid aan haar gedoen het nie.”

En om dit te kan doen, moet jy werklik verstaan. Jy moet kan verstaan hoe dit vir die ander mens gevoel het toe jy gelieg het oor waar jy was. Of toe jy nie jou beloftes nagekom het nie. Of toe jy goed gesê het toe jy gesuip was wat jy nie die volgende dag kan onthou nie. Of toe jy vir jou kinders gesê het jy sal hulle kom haal, en toe vergeet het daarvan. Of toe jy ‘n afspraak met ‘n vriendin gehad het en toe eerder iets lekkerder gaan doen het wat op 99 opgeduik het. Watookal JY doen om mense seer te maak, maak nie saak nie. Dis wat jy doen nadat jy hulle seergemaak het, wat die verskil maak.

Vir ‘n lang tyd was ek kwaad vir my pa oor goed wat ek nie hier gaan opnoem nie.  Want ek wou so graag gehad het hy moet tog net een keer in sy lewe verantwoordelikheid neem vir wat hy aan my gedoen het (of eerder nie gedoen het nie). Hy moet vir my sê: “Jammer my kind, ek het jou seergemaak. Ek het nie belang gestel in jou nie.  En ek is regtig, regtig regtig jammer daaroor.” Natuurlik was dit ‘n gesprek wat vir etlike jare, in verskillende variasies, net in my kop plaasgevind het.

My pa is stoksielalleen dood. Net ek het langs sy bed gesit.

Sonder kind of kraai het ek langs sy bed gesit en vir twee weke lank die kans gekry om hom te sê hoe ek voel en om hom te vergewe. Ek is tot vandag toe dankbaar daaroor. 

Dis eintlik my punt: As jy iets doen om mense seer te maak, dit maak nie saak of jou gedrag alkohol-, dwelm- , kompulsie, deurmekaargeit of net geengewete-induced is nie, sê jy’s jammer. En bedoel dit.

Moenie selfverduidelikende, selfbejammerende bullshit opdis om swak, vernietigende gedrag te regverdig nie.  Want net so moes ek ook in ‘n stadium ophou om my pa te blameer vir MY swak gedrag, en verantwoordelikheid neem vir wat ek aan ander gedoen het onder die vaandel van die “arme-kind-siestog.”

Om regtig jammer te sê, maak seer. Want dan moet jy jou diepste slegwees ontbloot. Jou armgeit van gees. En iewers is ons almal arm van gees, de laaste een van ons. Doen dit voor dit te laat is.

 

 

 

 

 

 

Om skoon te maak

Nou ja, soos die lewe dit wil hê, moes ek ‘n bietjie vervel die laaste paar weke. Dié dat ek so skaars was hier op die blogs. Soos ek hier tik, is die meeste van my bokse al uitgepak, en dit waarvoor ek nie in my kleiner huurhuis plek het nie, staan in die motorhuis.

Die dat ons elke oggend met groot fanfare ryp en ys van die bakkie se vensters afskraap.

Al wat nou oorbly, is daardie bokse wat ek nie lus het om uit te pak nie. Soos die ou fakture en rekeninge wat ek al in ons vorige blyplek moes uitsorteer en nou net weer in ‘n boks geneuk is.

Skilderye moet nog gehang word, en ook die familiefoto’s wat in die vorige huis teen die trap gehang het.

Dan moet die twee vragte junk wat nie meer werk nie, maar wat vir ander mense treasure troves is, na Jors toe gery word waar hy dit vir (hopelik) ‘n paar honderd rand vir ons gaan opveil by sy maandelikse veiling. Onder meer ‘n stoel waarvoor ek net glad nie meer plek het nie, en my twee juicers wat altwee lek.

Die realiteit van ‘n gesin wat op kontrakwerk oorleef in die huidige ekonomiese klimaat, moes my van my vorige huis laat afsien. Dit was my droomhuis waarby ek as kind verby gery het en geweet het: in jou gaan ek eendag bly. En ek was bevoorreg genoeg om vir amper vier jaar dit my tuiste te maak.

Toe moes ek besluit: gaan ek in my droomhuis wakker lê in die nag oor geld, of gaan ek dit laat gaan en nie meer (so erg) bekommerd hoef te wees nie.

Nou bly ek in ‘n oulike huurhuis, met ‘n kaggel en plankvloere. Ek en my gesin besef vir die eerste keer hoe ver ons van mekaar geleef het in ons kasarm van ‘n huis. Nou is ons, letterlik, die meeste van die tyd in mekaar se geselskap, oor ons moet wees. Ons sit voor die kaggeltjie en gesels met die kinders.

Ons kan nie meer ‘n hele oggend gaan sonder om mekaar nie te sien nie.

Soms lê die die grootste seëninge in wat jy dink die grootste ramp is wat jou nog ooit getref het.

Ek bly miskien nie meer in ‘n kasarm nie, maar ek bly nou in ‘n HUIS.