‘n Nommer een skeer vir die siel

‘n Paar jaar gelede, kort na my ma se dood, het ek een snikhete somersdag op my sitkamerbank gelê en vergaan van die hitte.

Ek onthou hoe ek in daardie stadium min geweet het wat om my aangaan. Saam met die hitte buite – daardie snikkendheid wat hier by ons in die Vrystaat dikwels opbou tot ‘n donderstorm in die laatmiddag – was ‘n storm binne my ook aan die broei.

Ek onthou hoe ek my vingers van onder af deur my hare wou trek, en dit ongeveer een sentimeter van die worteldeel af vasgesteek het. Daar het ‘n verskriklike koek gesit. Dit was ‘n koek hare wat opgebou het weens weke se banklê-treur oor my ma se dood.

Dit was ‘n koek hare wat, soos wat die weke verbygegaan het en ek elke keer die sjampoebottel weggeskuif het vir die lyfseep in die stort, omdat ek nie kans gesien het om hom te ontrafel nie, met ‘n rekkie dieper vasgetem is.

Agter in die naap van my nek, waar ek die minste van hom bewus was.

Meisies met lang krulhare soos ek, weet van daardie soort koek. As hy eers loop sit het. Ja…. dan is daar nie verder juis iets oor hom te sê nie.

Ek het op daardie snikhete dag na die kombuis toe gestap en my man se skeerder uit die onderste laai gehaal. Ek het hom aangetref waar hy in die motorhuis besig was om te timmer aan sy eie verlangeprojek na sy skoonma, omdat hy haar werklik ook liefgehad het asof sy sy eie ma was.

(Dit ten spyte daarvan dat sy eendag aan die etenstafel vir hom gesê het: “As jy met my dogter getroud wil bly, sal jy moet weet wat om jou aangaan.” Of miskien as gevolg daarvan)

Ek het die skeerder vir hom gegee en gesê: “Nommer een asb.”

Hy het my opgestry nommer twee toe, maar het verder nie veel vrae gevra nie. Net geskeer.

Ek kan nie vandag juis onthou of daardie skeer regtig ‘n verskil gemaak het aan my verlange na my ma nie. Ek glo nie.

Ek weet ek het daarna nie veel gehad om agter weg te kruip nie, en dat ek honderde rande aan haarkappergeld bespaar het vir baie lank.

Ek onthou ook hoe ek uit iemand se reaksie oor die kapsel baie gou kon agterkom op watter vlak daardie mens funskioneer. Daar is niks soos ‘n goeie nommer een (of twee) skeer om mense se begripsvermoë bloot te lê nie.

Of die gebrek aan jou eie verduidelik-vermoë.

My antwoord het later net geword: “Ek het donners warm gekry.”

Soms kom daar tye dat jy, en aspekte van jou lewe, ‘n nommer een skeer nodig het. En ek weet net op die oomblik kry ek donners warm. Ten spyte daarvan dat dit koel is buite na die reën. 

Volksblad-rubriek: Die fyn kuns van toasted-broodjies

’n Entjie straataf van Volksblad op Kroonstad is Tannie Akropolis se kafee. Sy heet so, omdat haar kafee se naam so dikteer. Onlangs, toe die winterknyp die kantoor-eetkliere stimuleer, bied ek aan om soontoe te stap en “toasteds” te kry.

Sy is seker reeds so bietjie meer as ’n dekade in die klein perseeltjie langs die drinkplek, oorkant die apteek. So verneem ek van my eggenoot, wat homself as ’n roosterbroodjie-afficionado beskou. Dis nou weens die duisende kilometers wat hy elke maand landwyd aflê en sy gereelde besoeke aan dié soort eetplek.

Toe ek so omstreeks tienuur die oggend by haar kafee instap, sit ’n man en koerantlees by een van haar twee tafeltjies. Op die tafeltjies is plastiektafeldoeke.

Hy eet pap-en-stew, bedien in ’n bruin, geriffelde glasbord, met ’n regte mes en vurk.

Die sonnetjie lê ’n diagonale streep oor sy rug.

Ek bestel die proviand. Sorgvuldig haal sy haar brode uit die sakkie. In die kombuis staan die broodsnyer met die slingerhandvatsel. Daarmee sny sy elke dag tien of meer brode, elke snytjie presies dieselfde dikte.

Haar kaas en tamatieskyfies is netjies verpak in donkerblou Tupperbakke. Op elke broodjie kom een-en- ’n-halwe skyfie kaas, om die platkant heeltemal toe te maak.

Eers skraap sy die flat-toaster skoon. Pak elke broodjie sorgvuldig daarop. Mooi en presies. Rangskik die kaas bo-op, braai eers die tamatie effens. Sy hanteer die eierspaan behendig, soos sy dit al vir jare daagliks doen.

Die teller is af, nie eens meer by die muur ingeprop nie. Dit kom uit ’n ander era, afgetree vir nou. Moeg. Langs die teller lê ’n lyntjieboek, met vertikale lyne per hand afgetrek. Syfers, wat net vir die skrywer daarvan sin maak, is kolomsgewys ingevul.

Terwyl ek wag (want dis die moeite werd), maak die pap-en-stew-man klaar. Hy los sy bord op die tafel. Sy stap flink en dek die tafel af, vee dit skoon.

Buite roep ’n motorwag vir iemand in die straat: “Kom weg hier, vandag klap ek jou!”

Die broodjies sis op die rooster. Sy haal dit af en vou dit sorgvuldig in wit papier toe. Met ’n dubbelvoutjie aan die oop kant om dit af te rond, soos vir ’n piekniek.

Al die broodjies is presies ewe groot en rus behaaglik swaar op die handpalm.

Nadat ek my broodjie geëet het, het ek my Facebook en Twitter vir die res van die dag afgeskakel.

 

Soos verskyn in Volksblad van 3 Julie 2013.

Ek hoef hulle nie te vra nie, ek weet hoe hulle voel: My ma se yskas

Bykans elf jaar na haar dood, is daar iets rondom die krisistyd direk na my ma se dood wat ek tot vandag toe nog onthou. Ek onthou dit met ‘n skaam-onthou. Asof deel daarvan my skuld was.

Dit is hoe leeg haar yskas was toe ek die volgende dag in haar meenthuis vir my wou rooibos maak en melk gesoek het.

Daar is iets baie skokkend daaraan om in ‘n huis in te stap waar die belangrikste mens in jou lewe pas dood is en in ‘n staatsvoertuig weggevat is staatslykshuis toe. Dit verander jou vir altyd.

Dis hoekom dit vandag nog ‘n uiterste renons in my skep om as deel van my werk dieselfde dag, of selfs soms enkele ure,  na iemand se traumatiese dood hul familie te bel en te vra: “Hoe voel jy?” Ek weet hoe hulle voel, ek hoef hulle nie te vra nie.

Ek onthou goed die gevoel toe ek die voordeur oopgesluit het (ek kan nie onthou wie die sleutels vir my gehou het nie, ons het deur die nag van Durban af gery nadat ek die nuus ontvang het).

Ek onthou hoe, toe ek die deur oopgelsuit het, my ma se handsak nog op die antieke Singer wat haar portaaltafeltjie was, gestaan het. Net neergesit, soos sy elke dag gedoen het.

Op die boonste verdieping, waar sy op haar bed dood is, het haar japon op die gestoffeerde linnekis gelê, en die blou handskoene van die forensiese ondersoeker het voor die bed op die vloer gelê.

Ek onthou hoe ek gewonder het of hulle nie reken dit sal die familie ontstel as hulle dit net so los nie. ‘n Ongekende woede. En hoekom het hulle nie haar japon net aangetrek nie?

Iemand het my na die tyd vertel hoe een van die bure gevra het of my ma toe nie maar ‘n einde aan als gemaak het nie, asof sy depressief was. Ek is tot vandag toe nog kwaad vir daardie vrou, al weet sy nie ek weet sy’t dit gesê nie.

Dit was gelukkig ‘net’ ‘n koronêre trombose. Natuurlike oorsaak.

Maar die gevolge van so ‘n skielike dood, so sonder ‘n koebaai, is allebehalwe natuurlik.

Die tekens van haar hartsiekte, wat in retrospek so duidelik uitgestaan het soos ‘n paal bo water, maar wat as enkele geïsoleerde insidente ongesiens verbygegaan het, kom lê in die nag soos swaar klippe op jou gewete. Jy stoei met hulle.

“As ons maar net”….is ‘n gesprek wat ek en haar enigste oorlewende broer baie gehad het.

Maar wat ek tot vandag onthou met ‘n seerste seer, is my ma se yskas. Sy was ‘n onderwyseres, vir 37 jaar lank. Sy was vier dae afgetree toe sy dood is. Ons het planne gehad dat sy in ‘n tuinwoonstel by ons sou kom bly. Ons sou na haar kyk en sy sou na ons kyk.

Maar tot op daardie oomblik, tot ek daardie yskas oopgemaak het, het ek nie die vaagste benul gehad van effek van die opofferinge wat my ma gemaak het vir my nie.  In haar yskas was die noodsaaklike, maar nie ‘n enkele luukse item nie. Net die absolute noodsaaklikste.

Sy het, twee dae vantevore, toe ons uitgery het by haar oprit, vir my R200 in die hand gestop “vir roomysgeld” vir ons naweek in Durban. Want dit was hoe sy was.

En daarom, vandag op Moedersdag, tien en ‘n half jaar nadat sy dood is, bring ek aan haar hulde vir dit waarsonder sy gegaan het om my te laat netbal speel, atletiek te laat hardloop, my finalejaar te betaal op universiteit om in te staan vir wat eintlik iemand anders se verpligting was, en om my eerste blyplekkie op die been te kry. En dís net die groot goed.

Ek sal dit nooit vergeet nie, en ek hoop dat my kinders eendag met dieselfde herinnering en respek aan my sal dink, as wat ek aan haar dink.

Ek hoop dat ek vir hulle dieselfde sal kan doen.

‘n Panado-stropie maak mos alles reg? Hoe absurd.

Ek is 40. Of eintlik 41, maar wie tel nou?

Om een aand, terwyl jy na The Good Wife kyk, ‘n onverklaarbare pyn op jou bors te kry, soveel só dat jy voel jy gaan letterlik dood, val nie in jou raamwerk as jy 41 is nie.

Om dan te oorweeg of jy jouself hospitaal toe gaan ry of nie, want daar is nie iemand anders om dit te doen nie, grens aan die patetiese.

Om dan jouself met jou sesjarige tweeling se Panado-stroop te dokter om hulle nie wakker te maak en te ontstel nie, grens seker aan die absurde.

Sien, ek val vir ‘n redelike tydjie al in die spesie wat al hoe meer onder wit, Afrikaanse vroue in Suid-Afrika voorkom. Voltydswerkia Manweggia. Vrouens wie se mans lang tye weg werk van die huis af.

As jy ‘n joernalis in ‘n dagblad se buitekantoor is, val jy in die subspesie Alle-urewerkia Manweggia. No cellphone off, ooit.

As jy geen grootouers of sibbe tot jou beskikking het vir hulp nie, val jy in die subspesie…wel…wat kan ek sê? Steekjoukopinnieoondia?

Eersgenoemde spesie bestaan natuurlik onder alle ander bevolkingsgroepe ook, dekades al veral onder vroue wat in tuislande vir hul mans wag wat op myne in die stede gaan werk.

Hul sosiale strukture werk egter heeltemal anders, waar die konsep it takes a village to raise a child prakties uitgevoer word. Bietjie meer in teenstelling as ons Westerse vroue, waar elkeen min of meer aan sy eie lot en kinders oorgelaat word. Ek dalk meer as ander, weens my omstandighede.

Maar miskien ís dit net ek. Ek vra nie maklik hulp nie, bloot omdat dit in my aard is. Soms dwing mense hulp op my af, en ek is inniglik dankbaar daaroor.

Toe ek, drie dae ná die pyn-in-die-bors-insident, uiteindelik ingelig is dat ek ‘n angina gehad het op die rype ouderdom van 41, en dat ek hospitaal toe moes gaan vir toetse, was ek verstom deur hoeveel mense hulp aangebied het, en watter vorme die hulpaanbiedinge aangeneem het.

Van geldelike hulp, tot om na die kinders te kyk, tot die inpak van toebroodjies vir die kinders skool toe.

Om terug te keer na die spesie waarna ek vroeër verwys het, die Afrikaanse vrou met ‘n man wat wegwerk. Hoe meer ek bedag is hierop, hoe meer van hulle loop ek raak. En daar is talle, selfs in die klein dorpie waar ek woon.

Nou die dag sit ek in die hof, en ek lyk seker soos ‘n uitgewaste waslap, want een vrou storm my.

Ek het vroeër die oggend ‘n lekker tjanksessie deurgewerk, want my man het vir die derde (nie-agtereenvolgende) aand in vyf weke tuis geslaap, hoofsaaklik om iewers net kookkos in sy lyf te kry en wasgoed te laat was.

Toe hy die oggend ry, het een van die tweeling hom om die been vasgehou en gevra hoeveel slapies hy dié keer gaan weggaan.

Dit het my damwal sommer gebreek.

Toe ek myself uitendelik onder beheer het (een van die rolle van die spesie Manweggia, is dat jy altyd pose hou voor die kinders, veral as hulle nog klein is.) en ek by die hof kom, het een van die vroue wat by die hof werk, gesien iets is nie lekker nie.

Toe ek en sy gesels, het sy my vertel dat haar man al vir agt jaar so weg werk. Hy rig selfoonmaste vir ‘n Chinese maatskapy op, nadat hy deur Telkom ge-affirmative is.

“Dis ‘n kopskuif,” sê sy. “Jy gaan hom moet maak, anders gaan jy mal word. Jy gaan breek. En as jy nie lag nie, en die humor in dit raaksien nie, sal jou gesin dit nie maak nie. Ek sê altyd vir mense die enigste rede hoekom ek en my man nog getroud is, is OMDAT hy so baie weg is,” lag sy lekker.

Daaroor kan ek getuig, want as jou inkomste grotendeels afhanklik is van die feit dat jou man kontrakwerk kry, beteken die tye wat hy tuis is, letterlilk geen inkomste nie. En dit lei weer tot sy eie soorte konflik. Die enigste werk wat dan gedoen word, is op mekaar se senuwees.

Dis ‘n groot catch 22.

Wat ek egter nou die dag oor wonder, is hoe dit ‘n groot gros kinders beïnvloed, om so ongereeld ‘n pa te hê. Wat gaan die uiteinde daarvan wees? Is dit maar dieselfde as kinders wat uit ‘n ”geskeide” huis te kom? Of is dit anders?

Al wat ek weet, is dat my agting vir enkelma’s deur die dak gestyg het. You girls rock.

En julle girls wat twee stelle ouma’s tot julle beskikking het, voltydse huiswerkers het, ”werkloos” tuis sit en in koffiewinkels uithang. Tel julle blerrie seëninge.

As mense dink jy dink soos hulle: Braaivleisvuur-pilepsie.

“Ons mense” is mos snaaks.

Om een of ander rede dink mense as hulle om ‘n braavleisvuur staan, maak daardie vuur dat almal om hom dieselfde dink. Iets soos vuur-pilepsie. Braaivleisvuur-pilepsie.

En menige keer bevind ek myself dan in die eienaardige posisie dat ek ten hemele wil skree oor beledegende en oningeligte goed wat kwytgeraak word, die kwyteraar sekerlik menende hy kan dit sê, want almal hier dink “mos soos ons.”

Dit gebeur nie net om braaivleisvure nie. Dit gebeur in koekbakvergaderings en sportdagkosstalletjiebesprekings ook.

Dan kom die ”ons” en ‘hulle” baie gou na vore. Die ”hulle” kan enigiets onder die son wees: Ander rasse, ketters, dommes, armes, tuisonderig-ers, noem dit. Die groep wat beledig of ”ontleed” word, is eintlik irrelevant.

Die punt wat ek wil maak, en wat my dwars in die krop steek, is dan die aanname dat almal in die geselskap dieselfde standpunt inneem oor die ”hulle”. En dit by blote assosiasie met die ”ons” wat in die groepie om die vuur staan of die kosstalletjie beman, weens geografiese ligging en oorheersende gemeenskapllike voorvader-DNA.

Ek is ‘n groot voorstander daavoor dat elkeen sy eie opinie mag hê. Die grootste rede hiervoor is natuurlik om die selfsugtige rede dat dit eintik mos beteken dat ek ook my eie opinie mag hê. Freedom of speech and all that.

Maar dikwels bevind ek my in die posisie dat ek my eie opinie onderdruk. Die rede hiervoor is omdat ek meeste van die kere ervaar dat ek die enigste een in ‘n geselskap is wat ‘n sekere opinie of siening handhaaf.

Dit maak my nie beter of slegter as die ander opiniedraers nie, maar ek bly dikwels stil, omdat ek nie myself of my kinders wil brandmerk as ”anders” nie. Hul hele skoolloopbaan lê nog voor, en ons dorpie is klein.

Wat my egter dwars in die krop steek, is die absolute ”dogged determination” van “ons mense” om net eenvoudig te aanvaar dat almal in ‘n geselskap dieselfde voel oor ‘n ding, bloot eenvoudig omdat ons almal dieselfde lyk en praat en daar IS.

Ek lees in gister se BY twee artikels wat my nogal geraak het. Die eerste is van Suna Verhoef, wat as eks-vrou van ‘n dominee vertsoot en verwerp is, en gebrandmerk is as ‘n vrou wat “haar man en kinders verlaat het”.

Reg langsaan praat Chris Chameleon oor sy eerste gewaarwording as kind dat ons nie die beste nasie op aarde is nie, en dat daar ander wêreldkampioene was as Jan Wilkens.

Eenspaaierig, noem hy dit.

“Ek is my hele lewe lank al eenspaaierig, en ek het nog altyd ’n verborge weersin aan die kudde gehandhaaf. Ek verstaan nie kollektiewe verantwoordelikheid nie.” – Chris Chameleon.

En ek vermoed ook kollektiewe verantwoordelikheid op die ou ende die doodskoot van my siel gaan wees.